સનાતન જાગૃતિ

ગીતામાં જ્યાં ક્યાંય ‘योग’ શબ્દ આવ્યો છે. જેમાં ઉપર્યુક્ત ત્રણેમાંથી એક અર્થની પ્રધાનતા અને બાકીના બે અર્થથી ગૌણતા છે; જેમકે – ‘युजिर् योगे’ વાળા ‘योग’ શબ્દમાં સમતા (સંબંધ) ની પ્રધાનતા છે, પરંતુ સમતા આવતા સ્થિરતા અને સામર્થ્ય^{(સંદર્ભ)} પણ આપો આપ આવી જાય છે. ‘युज् समाधौ’ વાળા ‘योग’ શબ્દમાં સ્થિરતાની પ્રધાનતા છે, પરંતુ સ્થિરતા આવતા સમતા અને સામર્થ્ય પણ આપો આપ આવી જાય છે. ‘युज् संयमने’ વાળા ‘योग’ શબ્દમાં સામર્થ્યની પ્રધાનતા છે, પરંતુ સામર્થ્ય આવતા સમતા અને સ્થિરતા પણ આપો આપ આવી જાય છે. આથી ગીતાનો ‘योग’ શબ્દ ઘણો વ્યાપક અને ગંભીર અર્થવાળો છે. પણ આપો આપ આવી જાય છે.

(સંદર્ભ) ભગવાનમાં સંસારમાત્રની ઉત્પત્તિ, સ્થિતિ, પ્રલય વગેરેનું જે સામર્થ્ય છે, તે સામર્થ્ય યોગીમાં નથી આવતું – ‘जगद्व्यापारवर्जम्’ (બ્રહ્મસૂત્ર ૪/૪/૧૭). યોગીમાં જે સામર્થ્ય આવે છે, તેનાથી તે સંસારમાત્ર ઉપર વિજય પ્રાપ્ત પરી લે છે (ગીતા અ. ૫/૧૯) અર્થાત્ કોઇ પણ અનુકૂળપ્રતિકૂળ પરિસ્થિતિ આવે તોપણ તેના ઉપર કોઇ અસર નથી પડતી.

(સંદર્ભ) શ્રીમદ્ ભાગવતમાં ભગવાને કહ્યું છે –

योगास्त्रयो मया प्रोत्का नृणां श्रेयोविधित्सया । ज्ञानं कर्म च भक्तिश्च नोपायोङन्योस्ति कृत्रचित् ॥ (૧૧/૨૦/૬)

‘પોતાનું કલ્યાણ ઇચ્છનારા મનુષ્યોને માટે મેં ત્રણ યોગમાર્ગો બતાવ્યા છે – જ્ઞાનયોગ, કર્મયોગ, ભક્તિયોગ. આ ત્રણ સિવાય બીજો કોઇ કલ્યાણનો માર્ગ નથી.’

આજ વાત અધ્યાત્મરામાયણ અને દેવીભાગવતમાં પણ આવી છે –

मार्गास्त्रयो मया प्रोक्ताः पुरा मोक्षाप्तिसाधकाः । कर्मयोगो ज्ञानयोगो भक्तियोगश्च शाश्वतः ॥ (अध्यात्म. ૭/૭/૫૯)

मार्गस्त्रयो मे विख्याता मोक्षप्राप्तौ नगाधिप । कर्मयोगो ज्ञानयोगो भक्तितयोगश्च सत्तम ॥ (देवी. ૭/૩૭/૩)